એક જાણીતી બોધકથા મુજબ ત્રણ મિત્રો ધન કમાવા પરદેશ જવા નીકળ્યા. રસ્તામાં ચાંદીનો દટાએલો ભંડાર મળ્યો. તે લઈને એક મિત્ર પાછો ફર્યો. પછી સોનાનો ચરુ મળ્યો. બીજો મિત્ર એમાં સંતોષ માનીને ચરુ સાથે પાછો ફર્યો.
ત્રીજા મિત્રે કહ્યું કે પહેલા ચાંદી, પછી સોનું મળ્યું તો હવે આગળ જતાં રત્નો જ મળવાં જોઈએ. પેલા બે મિત્રોએ જે મળ્યું છે તે વહેંચીને સંતોષથી જીવવા કહ્યું, પણ ત્રીજો મિત્ર ન માન્યો. છેવટે રત્નો મેળવવાની ઘેલછામાં એ એવી મુશ્કેલીમાં ફસાયો કે જીવ ખોવો પડ્યો.
જે નજર સામે હોય તેને અવગણીને કલ્પ્ના પાછળ દોડવાથી નુકસાન થાય, તે સમજાવતો એક શ્ર્લોક છે -
यो ध्रुवाणि परित्यज्य
अध्रुवाणि निवेशते।
ध्रुवाणि तस्य नश्यन्ति
अध्रुवं नष्टमेव च॥
ધ્રુવ એટલે કે જે સામે છે તેને છોડીને જે કાલ્પનિક છે, જે નજરે જોયું નથી એની પાછળ દોડનાર જે પ્રત્યક્ષ છે તે તો ખોઈ જ બેસે છે, અને અધ્રુવ એટલે કે કલ્પ્નાના ઘોડાએ બતાવેલું તો હોતું જ નથી. ‘બાવાનાં બે’ય બગડ્યા’ જેવો ઘાટ થાય છે.
ત્રીજા મિત્રે કહ્યું કે પહેલા ચાંદી, પછી સોનું મળ્યું તો હવે આગળ જતાં રત્નો જ મળવાં જોઈએ. પેલા બે મિત્રોએ જે મળ્યું છે તે વહેંચીને સંતોષથી જીવવા કહ્યું, પણ ત્રીજો મિત્ર ન માન્યો. છેવટે રત્નો મેળવવાની ઘેલછામાં એ એવી મુશ્કેલીમાં ફસાયો કે જીવ ખોવો પડ્યો.
જે નજર સામે હોય તેને અવગણીને કલ્પ્ના પાછળ દોડવાથી નુકસાન થાય, તે સમજાવતો એક શ્ર્લોક છે -
यो ध्रुवाणि परित्यज्य
अध्रुवाणि निवेशते।
ध्रुवाणि तस्य नश्यन्ति
अध्रुवं नष्टमेव च॥
ધ્રુવ એટલે કે જે સામે છે તેને છોડીને જે કાલ્પનિક છે, જે નજરે જોયું નથી એની પાછળ દોડનાર જે પ્રત્યક્ષ છે તે તો ખોઈ જ બેસે છે, અને અધ્રુવ એટલે કે કલ્પ્નાના ઘોડાએ બતાવેલું તો હોતું જ નથી. ‘બાવાનાં બે’ય બગડ્યા’ જેવો ઘાટ થાય છે.
No comments:
Post a Comment